“Earth is now our only shareholder” 

หรือ โลกคือผู้ถือหุ้นเพียงรายเดียวของเรา..

นี่คือประโยคที่สร้างความฮือฮาไปทั่วโลกธุรกิจ เมื่อผู้ก่อตั้ง Patagonia แบรนด์เสื้อผ้าเอาต์ดอร์ชื่อดัง ตัดสินใจยกอาณาจักรธุรกิจมูลค่าเกือบ 1 แสนล้านบาท เพื่อช่วยวิกฤติสิ่งแวดล้อม

ตามปกติแล้ว เมื่อธุรกิจเดินทางมาถึงจุดเปลี่ยนผ่าน ก็มักจะมีการส่งไม้ต่อให้ทายาท ขายกิจการ หรือแม้แต่การเข้าตลาดหุ้น

แต่ครอบครัว Chouinard กลับเลือกที่จะรื้อโครงสร้างบริษัทใหม่

โดยยังให้ Patagonia ทำธุรกิจและสร้างกำไรต่อไปได้ตามปกติ จากนั้นค่อยนำกำไรส่วนที่ไม่ได้นำกลับไปลงทุน เอาไปใช้เพื่อแก้ปัญหาสิ่งแวดล้อม

พูดง่าย ๆ คือ พวกเขาตั้งใจออกแบบให้ Patagonia กลายเป็นเครื่องปั๊มเงิน เพื่อช่วยโลกต่อไปในระยะยาว

แล้วเบื้องหลังการส่งต่ออาณาจักรธุรกิจแสนล้านบาทนี้เป็นอย่างไร ?

มาหาคำตอบด้วยกันกับ WealthThink ทำความมั่งคั่ง ให้เป็นเรื่องง่าย

เรื่องนี้ต้องย้อนกลับไปที่คุณ Yvon Chouinard ชายผู้หลงใหลในการปีนเขา เขาเริ่มต้นจากการเป็นช่างฝีมือทำอุปกรณ์ปีนเขาใช้เองกับกลุ่มเพื่อน ๆ 

ก่อนจะขยับขยายพัฒนามาทำเสื้อผ้า จนต่อมากลายเป็น Patagonia แบรนด์เอาต์ดอร์สัญชาติอเมริกันที่เป็นที่รู้จักไปทั่วโลก

แต่สิ่งหนึ่งที่แตกต่างจากบริษัททั่วไป คือ Patagonia ให้ความสำคัญกับเรื่องสิ่งแวดล้อมมาตั้งแต่ช่วงแรก ๆ ของธุรกิจ

อย่างเช่น ยอมเปลี่ยนวัตถุดิบและกระบวนการผลิตเพื่อลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม แม้บางครั้งจะต้องแลกมากับต้นทุนและความยุ่งยากที่สูงขึ้น

แถมยังควักเงินบริจาครายได้ 1% จากยอดขายในทุก ๆ ปี ไปสนับสนุนกลุ่มอนุรักษ์ธรรมชาติอย่างต่อเนื่องด้วย

จนในปี 2018 ถึงกับเปลี่ยนเป้าหมายของบริษัทเป็น 

“เราทำธุรกิจเพื่อช่วยปกป้องโลก ซึ่งเป็นบ้านของเรา”

พูดง่าย ๆ ก็คือ บริษัทแห่งนี้ไม่ได้มองว่าตัวเองมีหน้าที่แค่ผลิตเสื้อผ้ามาขายเพื่อโกยกำไรเข้ากระเป๋า แต่ต้องการใช้ธุรกิจเป็นเครื่องมือในการปกป้องโลกด้วย

การตัดสินใจที่ว่าโลกคือผู้ถือหุ้นเพียงรายเดียวของบริษัท จึงไม่ใช่เรื่องแปลก เพราะนั่นเป็นอุดมการณ์ที่คุณ Yvon และบริษัทลงมือทำมาตลอด

จุดเปลี่ยนสำคัญเกิดขึ้น เมื่อคุณ Yvon Chouinard ก้าวสู่วัย 80 กว่าปี และต้องเริ่มวางแผนว่า Patagonia จะถูกส่งต่อไปอย่างไร

ซึ่งทางเลือกปกติแล้ว ก็มักจะมีอยู่ไม่กี่ทาง..

- การขายกิจการ แล้วเอาเงินก้อนไปบริจาคเพื่อสิ่งแวดล้อม แต่ทางเลือกนี้ก็ไม่มีอะไรรับประกันได้ว่า เจ้าของใหม่จะยังรักษาอุดมการณ์และดูแลพนักงานเหมือนเดิม

- การนำบริษัทเข้าตลาดหุ้น ทางเลือกนี้ก็อาจทำให้บริษัทต้องเผชิญแรงกดดันที่มักจะให้ความสำคัญกับกำไรระยะสั้น มากกว่าคุณค่าและเป้าหมายระยะยาวของบริษัท

- การส่งต่อมรดกให้ทายาท ทางเลือกคลาสสิกของธุรกิจครอบครัว แต่ลูก ๆ ของเขากลับไม่ต้องการสืบทอด Patagonia ให้เป็นสมบัติของตระกูลในรุ่นถัดไป

แถมการส่งต่อธุรกิจมูลค่าเกือบแสนล้านบาทนี้ ก็อาจสร้างภาระภาษีการให้หรือภาษีมรดกในระดับมหาศาล จนอาจจะบีบให้ต้องยอมเฉือนขายหุ้นเพื่อหาเงินมาจ่ายภาษีอยู่ดี

เมื่อไม่มีทางเลือกไหนตอบโจทย์ครอบครัว Chouinard จึงตัดสินใจออกแบบทางเลือกใหม่ โดยการรื้อโครงสร้างความเป็นเจ้าของออกเป็น 2 ส่วน

ส่วนที่ 1 หุ้นเพื่อกุมทิศทางบริษัท

หุ้นส่วนนี้มีเพียง 2% แต่เป็นหุ้นที่มีสิทธิออกเสียงทั้งหมด ซึ่งถูกโอนไปยัง Patagonia Purpose Trust

หน้าที่ของกองทรัสต์นี้คือ การรักษาค่านิยมและทิศทางของบริษัทไม่ให้เปลี่ยนไป โดยมีครอบครัว Chouinard รวมถึงลูก ๆ เป็นผู้คอยดูแล

ส่วนที่ 2 หุ้นเพื่อรับผลประโยชน์

หุ้นส่วนนี้คิดเป็น 98% เป็นหุ้นที่ไม่มีสิทธิออกเสียง ซึ่งถูกโอนให้องค์กรไม่แสวงหากำไรด้านสิ่งแวดล้อมอย่าง Holdfast Collective

แต่แม้จะไม่มีอำนาจก้าวก่ายการบริหาร แต่องค์กรนี้เป็นผู้รับผลประโยชน์ตัวจริง 

โดยจะได้รับกำไรหลังการดำเนินงานและการลงทุน ในรูปแบบเงินปันผล ซึ่งมีการประเมินว่าอยู่ที่ราวปีละ 100 ล้านดอลลาร์สหรัฐ หรือกว่า 3,300 ล้านบาท เพื่อนำไปใช้ต่อสู้กับวิกฤติสิ่งแวดล้อม

สรุปง่าย ๆ หัวใจของโครงสร้างนี้คือ การแยกอำนาจควบคุม ออกจากผลประโยชน์อย่างเด็ดขาด อีกทั้งยังช่วยแก้ปัญหาเรื่องภาษีได้ด้วย

เพราะหุ้น 98% ที่โอนให้องค์กรเพื่อสังคมจะได้รับการยกเว้นภาษี ทำให้ครอบครัวต้องควักเงินจ่ายภาษีเฉพาะแค่ส่วน 2% ที่โอนให้กองทรัสต์ เพื่อรักษาอำนาจโหวตเท่านั้น

แน่นอนว่า แม้ในทางกฎหมายโลกจะไม่สามารถเป็นผู้ถือหุ้นของบริษัทได้จริง แต่คำเปรียบเปรยที่บอกว่า โลกคือผู้ถือหุ้นเพียงรายเดียวของเรา กลับสะท้อนปรัชญาของ Patagonia ออกมาได้อย่างชัดเจน

เพราะสุดท้ายแล้ว ทั้งอำนาจในการคุมทิศทางบริษัท และผลประโยชน์จากการทำธุรกิจ ถูกออกแบบไว้ให้ทำงานเพื่อเป้าหมายเดียวกัน

นั่นคือ การทำให้ Patagonia ยังเติบโตและสร้างกำไรได้ต่อไป ขณะเดียวกันกำไรที่เกิดขึ้นก็จะถูกส่งกลับไปสนับสนุนการปกป้องโลกนี้ไปตลอด

เรื่องราวของ Patagonia จึงเรียกได้ว่าเป็นอีกหนึ่งสุดยอดกรณีศึกษาการส่งต่อความมั่งคั่ง ที่ก้าวข้ามเรื่องของการส่งมอบทรัพย์สินจากรุ่นสู่รุ่น

ไปสู่การส่งมอบอุดมการณ์และเจตนารมณ์ที่ยิ่งใหญ่ ให้ยังคงสร้างคุณค่าต่อไปได้ แม้ในวันที่ผู้ก่อตั้งอาจจะไม่อยู่แล้วก็ตาม..

#WealthTransfer

#ธุรกิจครอบครัว

#Patagonia

References

-https://www.patagonia.com/ownership/

-https://www.forbes.com/sites/matthewerskine/2022/09/16/yvon-chouinard-and-the-patagonia-purpose-trust-what-is-it-and-will-it-work/

-https://finance.yahoo.com/news/meet-children-patagonia-founder-yvon-154004622.html